ATRAKCJE TURYSTYCZNE
Czerna to wieś położona na malowniczych stokach Doliny Czernki, w pobliżu rozległych lasów szpilkowych .
Dolina Eliaszówki - od 1989r. jest rezerwatem o pow.109,5 ha. Znajdujemy tam osobliwe Źródło św. Eliasza, zwane też Źródłem Miłości z obudową w kształcie serca.
W Dolinie Eliaszówki położony jest też zespół klasztorny Karmelitów Bosych ufundowany przez Agnieszkę Firlejową (1631). Na obszernym, splantowanym stoku wzgórza wznoszą się klasztor i kościół. Klasztor ma kształt kwadratu o boku 70 m. Cały zespół budynków był otoczony nurem małej klauzury, co izolowało go od świata zewnętrznego. W zakonnych budynkach znajdują się grób i muzeum św. o. Rafała Kalinowskiego. W muzeum wyeksponowano używane przez o. Kalinowskiego przedmioty ( np. krzyż przywieziony z Syberii) oraz ciekawostki z afrykańskiego Burundi zebrane przez karmelitów, którzy prowadzili tam własną misję. Wewnątrz dawnej małej klauzury znajduje się jedyna spośród 13 - zachowana w całości - pustelnia św. Agnieszki. Pierwsze 3 pustelnie wzniesiono tu w latach 1634-1637. Tryb życia zakonników był bardzo surowy. Teren wielkiej klauzury obejmował aż 80.5 ha, a otaczający go mur miał 4180 m długości i 2,5 m wysokości. Do dziś zachowały się jeszcze liczne jego fragmenty. Dziś Czerna to znany ośrodek kultu religijnego - rokrocznie wzrasta liczba odwiedzających klasztor pielgrzymów. Lipcowe uroczystości ku czci Matki Boskiej Szkaplerznej oraz listopadowe związane ze św.o.Kalinowskiego gromadzą licznych wiernych i turystów.
Osobliwością są ruiny mostu nad Eliaszówką, wybudowanego w latach 1671-1691. Miał długość 120 m. wspierał się na 11 arkadach, a najwyższe przęsło liczyło 18 m. Był jednym w ówczesnej Europie tego rodzaju dziełem architektonicznym. Nazywany "diabelskim mostem", gdyż - jak głoszą podania - raz do roku odbywa się tu zjazd diabłów, któremu przewodzi Lucyfer. Inna legenda mówi, że pod mostem zakopany jest ogromny skarb pilnowany przez diabła.
Dawne miasteczko Nowa Góra, zwracamy uwagę na stojącą na rynku barokową kamienną kolumnę z posążkiem Chrystusa, którą według tradycji, ufundował sam król Jan Kazimierz. Po spaleniu się poprzedniego w roku 1875, obecny kościół, ufundowany przez Katarzynę z Branickich Potocką, wzniesiono w latach 1885-1895. Zabytkowa drewniana dzwonnica sprzed r. 1778 została przeniesiona do Nadwiślańskiego Parku Etnograficznego w Wygiełzowie. Nowa Góra to dawny ośrodek kopalnictwa - w XVII w. wydobywano tu m.in. rude ołowiu i srebro oraz odlewano kule armatnie.
W środkowej części Miękini, wsi położonej na stoku Miękińskiej Góry (446 m n. p. m), pod powierzchnią ziemi rozciąga się duża płyta zastygłej lawy porfirowej, powstałej w wyniku erupcji wulkanu., czynnego na początku okresu permskiego. Eksploatację porfiru rozpoczęto już w XVII wieku. Kamieniołom zwiedzał w r. 1787 król Stanisław August Poniatowski. Po dawnej odkrywce, zamkniętej w latach siedemdziesiątych, pozostało ogromne wyrobisko o pow. 40 ha i głębokości ok. 50m. Na dnie łomu - staw zasilany wodą źródlaną. Na tym terenie planowana jest budowa ośrodka rekreacyjno - turystycznego.
Tenczynek to wieś założona prawdopodobnie na początku XIV wieku, jako osada służebna zamku Tęczyn. Jak głosi tradycja, zatrzymał się w niej, wracając spod Wiednia, król Jan Sobieski. Kościół barokowy powstał w latach 1728-1742. Wyposażenie wnętrza późnobarokowe i w stylu regencji. W podziemiach spoczywa ostatni z Tęczyńskich, zaś na przykościelnym cmentarzu pochowany został znany aktor Bogumił Kobiela. W Rzeczkach, najbardziej na wschód wysuniętym przysiółku Tenczynka, stoi Brama Zwierzyniecka, pozostałość po ogrodzonym zwierzyńcu, w którym Potoccy urządzali polowania. Od tego miejsca pochodzi nazwa lasu - Las Zwierzyniecki. Spośród licznych warsztatów i swoistych "zakładów przemysłowych" działających w Tenczynku warto wyróżnić browar - tutejsze piwo uzyskało złoty medal na wystawie w Pilźnie w r.1904.
W Tenczynku już od XVII w. wydobywano węgiel kamienny - najpierw na cele lokalne, później na skalę przemysłową. Na przestrzeni wieków powstawały liczne kopalnie. Najsłynniejsze z nich i mocno osadzone w tradycji tego terenu to obdarzone wdzięcznymi nazwami : "Krystyna" i "Krystyna Nowa". Ostatnia kopalnia czynna była do r.1955.
Początki wsi Rudno związane są z zamkiem, jak Tenczynek była ona osadą służebną. Wymienia ją Długosz ok. r. 1470. Ruiny zamku Tęczyn znajdują się na najwyższym wzniesieniu Garbu Tenczyńskiego (411 m n p. m). Z murów roztacza się przepiękny widok na całą okolicę. Przyjmuje się, że drewniany zamek oraz największą wieżę, zwaną Nawojową, wzniósł tutaj ok. r. 1319 kasztelan Nawój z Morawicy. Właściwym twórcą murowanego zamku był jego syn Jędrzej, który pierwszy przyjął nazwisko Tęczyński. Po rozbudowie w r. 1570 stał się Tęczyn świetną rezydencją, porównywaną z Wawelem. Dwukrotnie spalony (r. 1656 i 1768), popadł w ruinę. Zamek miał charakter średniowiecznej warowni o założeniu gotyckim, rozbudowanej w stylu renesansowym. Obwodowe mury obronne mają kształt nieregularnego czworoboku. Przy murze wschodnim wznoszą się trzy okrągłe wieże, pochodzące prawdopodobnie z XIV wieku. Przed bramą (broną) znajduje się głęboka fosa, nad którą przerzucano most zwodzony. Droga do sieni prowadziła przez okrągłą basztę, przebudowaną z wcześniejszego barbakanu. We wschodnim skrzydle mieściły się apartamenty reprezentacyjne.
Pierwotna Wola Filipowska znajdowała się na miejscu dzisiejszej Starej Woli, położonej wśród Puszczy Dulowskiej. Puszcza Dulowska (pow. ok. 20 km2) to resztka rosnącej tu w czasach przedhistorycznych wielokrotnie większej puszczy. W pobliżu jej zachodniego skraju znajduje się malowniczy zalew na rzeczce Chechło . Do atrakcji puszczy należy stado łosi, cietrzewie i derkacze.
Żbik powstał na przełomie XIV i XV w. Był folwarkiem, który z biegiem lat zasiedlili zbiegowie z innych wsi. W latach 1628-1947 należał do klasztoru Karmelitów Bosych z Czernej. Ciekawy jest środkowy odcinek Doliny nad Żbikiem, leżący w Parku Krajobrazowym Dolinki Krakowskie, z malowniczą grupą skał wapiennych oraz figurą Matki Boskiej na ich szczycie. Pierwsza wzmianka o wsi Siedlec pochodzi z roku 1394. Podczas powstania styczniowego (r.1863) prowadziła tędy trasa przerzutów broni do Królestwa Polskiego. Stojący tu barokowy parterowy dwór Zgromadzenia ss. Najśw. Duszy Chrystusa Pana powstał w roku 1766. Ma interesującą elewację frontową w kształcie szerokich alkierzy, które łączy podcienie, wsparte na drewnianych słupach.
Dubie to niewielka wieś w kotlince otoczonej zalesionymi wzgórzami i skałkami wapiennymi. Pierwsza wzmianka o Dubiu pochodzi z końca XIV w. Dolina Dubie leży na skrzyżowaniu kilku uskoków tektonicznych, powstałych w różnych okresach dziejów ziemi. W pobliżu znajduje się wylęgarnia ryb łososiowatych, założona ok. roku 1850. Zespół 7 stawów zasilany jest wodą z kilku obfitych źródeł ujętych w efektowną sztuczną grotę. Miejsce to nazywane jest "Rózinem" od imienia Róży Potockiej. Na wierzchowinie (ok.440 m.npm.) Płaskowyżu Ojcowskiego znajduje się wieś Żary. Wokół rozciągają się bardzo malownicze, stożkowate kulminacje. W pobliżu wsi jest wiele jaskiń krasowych.
W suchych dolinkach opadających do dolin : Eliaszówki i Racławki leżą Paczółtowice. Na ich terenie znaleziono monety rzymskie z czasów Trajana i Marka Aureliusza. Miejscowy późnogotycki drewniany kościół (1516-1520), należący do najstarszych tego typu na ziemi krakowskiej, posiada nawę z drewna jodłowego, bogato złocony ołtarz główny z roku 1601 z uchodzącym za cudowny obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem - pozostałość tryptyku z ok. 1479 r. Późnorenesansowy ołtarz boczny (ok.1600r.) przeniesiony tu został z katedry na Wawelu. Chrzcielnica z brązu odlana została w r. 1533.
Mała wieś Dębnik słynie z unikatowego kamieniołomu czarnego "marmuru dębnickiego" - ciemnego wapienia podatnego na obróbkę. Eksploatację tego pięknego kamienia rozpoczęto prawdopodobnie w XIV w. Później , wg tradycji , patronowali jej król Zygmunt Stary i królowa Bona, która sprowadziła z Włoch mistrzów kamieniarskich. W r. 1787 kamieniołom zwiedził król Stanisław August Poniatowski. Z wydobywanych tu bloków tworzy się elementy dekoracji wnętrz.
Osiedle Czatkowice składa się z dwóch części: Czatkowic Górnych (starsze, wymieniane przez Długosza w 2 poł. XV w.) i Czatkowic Dolnych. Na ich pograniczu z Krzeszowicami i Miękinią znajdują się ślady owalnego grodziska, zwanego też "okopami szwedzkimi", pochodzącego z okresu wczesnego średniowiecza. Charakterystycznym elementem krajobrazu osiedla jest ogromny kamieniołom wapienia węglowego, wydobywanego tu na dużą skalę od roku 1949.

MIASTO
Centrum gminy stanowi miasto Krzeszowice - najważniejszy i najbardziej atrakcyjny ośrodek turystyczny na trasie między Krakowem a Katowicami. Krzeszowice to miasto szczególnie urokliwe jesienią - drzewa w parkach zachwycają kolorami , a liczne mostki przerzucone przez rzekę zapraszają na spacery. Wśród nich jest oczywiście "mostek miłości". Rynek krzeszowicki przyjął dzisiejszy kształt na początku XIX wieku. Na jego środku stoi charakterystyczny późnoklasycystyczny piętrowy budynek, tzw. Buzdyganówka. Według tradycji wzniesiono go w XIX wieku na miejscu zagrody Floriana Buzdygana - naczelnika powstania 1863 w powiecie krakowskim.
Najstarszy i jeden z najcenniejszych zabytków Krzeszowic, to pałacyk Vauxhall wybudowany w latach 1783-1786 wg projektu Szczepana Humberta na polecenie Izabeli Lubomirskiej. Pełnił funkcję domu zdrojowego, a także miejsca rozrywek dla kuracjuszy uzdrowiska. Do dziś zachował na zewnątrz prawie nie zmieniony kształt klasyczny. Po lewej stronie pałacyku Vauxhall znajduje się, wzniesiona na przełomie XVIII i XIX w. małomiasteczkowa karczma. Pozostałe budynki pochodzą przeważnie z końca wieku XIX i okresu międzywojennego.
Nieopodal Rynku, za mostkiem nad Krzeszówką, wyłania się smukła budowla, tzw. "Kapliczka". Do roku 1857 mieścił się tutaj zbiornik wody siarczanej. Dzisiejszy późnoklasycystyczny kształt otrzymała w r. 1858.
Stojąca naprzeciw "kapliczki" betonowa studnia to Zdrój Główny. Zdrój został po raz pierwszy ocembrowany i nakryty drewnianą wieżyczką ok. r.1778.
Do historycznych obiektów Krzeszowic i tutejszego uzdrowiska zaliczyć możemy łazienki "Zofia" - późnoklasycystyczny budynek zdrojowy ufundowany ok. r. 1819 przez Zofię Potocką, a zmodernizowany w r. 1923. W latach 1966 - 1968 od strony południowej dobudowano doń przewiązkę i nowe skrzydło. Obecnie w ośrodku mieści się 100 łóżek dla kuracjuszy.
Nieopodal "Zofii" rozciąga się park miejski - część XVIII - wiecznego parku zdrojowego. Wśród drzew wznosi się neogotycki krzyż, ustawiony w r. 1851 na pamiątkę pożegnania Adama Potockiego aresztowanego przez Austriaków z powodu udziału w Wiośnie Ludów.
Kościół krzeszowicki należy do najwcześniejszych i najpiękniejszych budowli neogotyckich w Polsce. Wzniesiony w latach 1832 - 1844 wg projektu berlińskiego architekta K. Schinkla przez jego ucznia Hoffbauera. Na szczególne wyróżnienie zasługuje oryginalna fasada z ciosów z piaskowca. Ołtarze wykonano z wielobarwnych marmurów sprowadzonych z Włoch. Umieszczono w nich obrazy L. Kupelwiesera Serce Matki Boskiej oraz Matka Boska z Dzieciątkiem. Główny ołtarz zdobi zakupiony w Wenecji przez fundatora świątyni Artura Potockiego Pokłon Trzech Króli, który namalował Santi di Tito w r. 1596.
Magnacki ród władający niegdyś Krzeszowicami miał tu również swoje rezydencje. Artur Potocki, zamieszkujący stale w Krakowie w Pałacu Pod Baranami, w latach 1820 - 1822 zaadaptował dawny lamus na tymczasową siedzibę. To tzw. Stary Pałac - piętrowy późnoklasycystyczny budynek położony na skraju parku. W okresie budowy właściwej rezydencji mieszkała w nim rodzina Potockich, a potem, gdy powstał nowy pałac - wyżsi urzędnicy "hrabstwa tęczyńskiego". Obecnie to siedziba burmistrza gminy Krzeszowice.
Do Starego Pałacu przylega park krajobrazowy. Park ów o pw. 12,43 ha sklasyfikować można jako angielski ze względu na swobodną kompozycję zieleni. To bogate arboretum - rośnie w nim 1500 drzew różnych gatunków pochodzenia krajowego i egzotycznego, w tym tylko kilkadziesiąt szpilkowych. Główny akcent nadają parkowi dwie wydłużone polany widokowe, opadające łagodnie ze stoków wzgórza. Na ich obrzeżach, nad obszerną sadzawką i przy tarasie pałacowym zobaczyć możemy - obok drzew rodzimych - dobrze tu zaaklimatyzowane buki purpurowe i olbrzymie, dęby strzępolistne, piramidalne, błotne, czerwone i szypułkowe, jarząby szerokolistne, magnolie, sumaki octowce, iglicznie trójcierniowe, bożodrzewy, miłorzęby, choiny kanadyjskie, tulipanowce, srebrne świerki oraz surmie.
W najwyższym punkcie parku ( 290 m. n. p. m.) stoi utrzymany w stylu włoskiego renesansu pałac Potockich. Ma kształt czworoboku z dziedzińcem pośrodku. Na ogólną kubaturę obiektu - 43.000 m3 - składa się 228 różnych pomieszczeń ( w tym sale balowe). Budynek powstał w latach 1850 - 1857 wg projektu Franciszka Marii Lanci. Niedługo potem dobudowano skrzydło tylne. W 1871 r. dokonano zmiany głównej fasady i w takim kształcie pałac przetrwał do dziś. Zgromadzili w nim Potoccy bogate i cenne dzieła sztuki: obrazy, rzeźby, meble, szkło, porcelanę, pamiątki historyczne. Podczas okupacji niemieckiej znajdowała się tutaj rezydencja generalnego gubernatora Hansa Franka. Po wojnie umieszczono w pałacu Państwowy Zakład Wychowawczy. Obecnie jest on własnością gminy i jest przeznaczony do zagospodarowania na cele turystyczno-hotelowe. Dogodne położenie (niedaleko od Krakowa) oraz różnorodne pomieszczenia pozwalają na utworzenie w pałacu stylowego centrum konferencyjnego.

Przez teren gminy przebiegają następujące szlaki turystyczne:

GARB TENCZYŃSKI
1. czerwony : Krzeszowice - Tenczynek Rzeczki - lasy tenczyńskie - Sanka - Dolina Wrzosy - Poręba Żegoty - Okleśna
1. żółty : Krzeszowice - Tenczynek - zamek "Tęczyn" w Rudnie - Grojec - Alwernia - Lipowiec - Chrzanów
3. niebieski : Zamek "Teczyn" w Rudnie - Puszcza Dulowska - Dulowa PKP - Chrzanów
4. zielony : Bukowa Góra - Nielepice - Rudawa

DOLINKI PODKRAKOWSKIE
1. zielony : Czerna - Nowa Góra - Dolina Kamienic - Miękinia kamieniołom - Szwedzka Droga - Bartlowa Góra - Krzeszowice
2. żółty : Krzeszowice - Czerna - lasy dębnickie - Dolina Racławki - Szklary - Dolina Kobylańska - Dolina Bolechowicka - Ojców - Sąspów - Pieskowa Skała
3. zielony : Rudawa - Dubie - Dolina Racławki - Racławice - Kosmołów - Szlak Orlich Gniazd
4. czarny : Radwanowice - Grzybowa Góra - Szklary
5. niebieski : Nowa Góra - Stawiska - Paryż - Galman - Siersza - Chrzanów

Od 1998r. przy współpracy z PTTK Gmina Krzeszowice podjęła działania zmierzające do wytyczenia szlaków rowerowych.
Trasy szlaków wytyczono nie tylko przy wzięciu pod uwagę ich rekreacyjnej funkcji, ale również poznawczej. Przebiegają one przez praktycznie wszystkie miejsca interesujące turystycznie i krajoznawczo. Łącznie na szlaku znajduje się 7 punków widokowych, dolina Wrzosy oraz dolina Sanki, zamek tenczyński, zabytkowe kościoły w Tenczynku i Sance, inne obiekty zabytkowe - Sanka (dwór), Tenczynek Rzeczki (brama Zwierzyniecka, willa "Eliza"), związane z d. górnictwem (Tenczynek), pomniki przyrody (Tenczynek, Sanka).

Szlak rowerowy - zielony
Wola Filipowska PKP - Sanka - Krzeszowice PKP - dł.30,3 km Przebieg szlaku : początek przy przystanku PKP w Woli Filipowskiej, w kierunku Starej Woli, Drogą Krakowską, skrzyżowanie pod zamkiem tenczyńskim, przez przysiółek Rudno - Borki , do Zalasu, las Orley, dolina Rudna, Zalas - Wrzosy (gajówka), Wielka Góra, Głuchówki, Sanka, Frywałd (kaplica), Baczyn, Kopce (leśniczówka), Krystyna I, Tenczynek, Krzeszowice PKP.

Szlak rowerowy - czerwony
Krzeszowice - Kraków : odcinek Krzeszowice - Brzoskwinia , dł.19,3 km Przebieg szlaku : Krzeszowice ul.Daszyńskiego, obok dworca PKP, Tenczynek "Rzeczki" (willa "Eliza"), Tenczynek ("skałka pod sosną"), Tenczynek (kościół), Rudno (kapliczka), Droga Krakowska, Krystyna I, Kopce (parking leśny, leśniczówka), Bukowa Góra, Kamyk, Brzoskwinia centrum.

Układ szlaków rowerowych zaprojektowano w sposób umożliwiający odbywanie okrężnych wycieczek, zarówno przez dojeżdżających samochodami (parkingi pod zamkiem "Tęczyn" i w pobliżu leśniczówki Kopce, ewentualnie pod dworcem PKP w Krzeszowicach), jak i pociągiem. Istniejąca gęsta sieć dróg lokalnych oraz szlaków pieszych stwarzają dodatkowe warianty wycieczek, a także umożliwiają dowolne skrócenie trasy.
Ponadto, szlak czerwony w założeniach ma umożliwić przejazd do Krakowa w maksymalnej izolacji od ruchu samochodowego, głównie lasami.
Zapraszamy na nowe szlaki rowerowe, biegnące przez malownicze okolice Czernej i Paczółtowic. Szlaki te będą włączone w znany system "Orlich Gniazd", prowadzący z Częstochowy do Krakowa.

Warto wiedzieć:
- przy parafii w Zalasiu działa jedyne w Polsce pokutne Bractwo Św. Marii Magdaleny, zatwierdzone przez papieża Klemensa XI w 1710 r. Warto odwiedzić Zalas w dniu 22 lipca, kiedy to okryci kapturami członkowie bractwa biorą udział w corocznej procesji odpustowej.
- większość obiektów zabytkowych na terenie miasta i gminy została zaopatrzona w tablice informacyjne. Można na nich znaleźć najistotniejsze fakty z historii budowli.
- dojazd do ruin zamku "Tęczyn" w Rudnie oraz Klasztoru w Czernej jest oznakowany niebieskimi tabliczkami, informującymi o pozostającej do pokonania odległości.
- w czerwcu każdego roku odbywają się liczne imprezy z okazji Dni Krzeszowic, zaś na przełomie września i października organizowany jest rajd turystyczny w ramach Krakowskich Dni Turystyki.