Krzeszowice - historia uzdrowiska

Największe znaczenie dla współczesnego charakteru Krzeszowic jako uzdrowiska miał trzeciorzęd (60-1 mln lat p.n.e.), a ściślej - morze mioceńskie, które zalało Rów Krzeszowicki, utworzony wcześniej pod wpływem alpejskich ruchów górotwórczych. W specyficznych warunkach terenowych na dnie morza, wśród iłów, wytrącał się z wody siarczan wapnia, czyli gips. Na skutek działania materii organicznej, zawartej w sąsiadujących z gipsem pokładach, zostaje on zredukowany. W wyniku dalszych procesów dochodzi do wypłukiwania związków siarki, które w postaci wody siarczanowo-wapniowo-siarczkowej wypływają w Krzeszowicach w postaci dwu źródeł: "Głównego" i "Zofii".
Pierwszego zapisu mówiącego o wykorzystaniu wód siarczanych do leczenia bydła dokonał miejscowy proboszcz, ks. Bernard Bocheński, w kronice parafialnej z 1625 r. Jednak rozwój uzdrowiska rozpoczyna się w II połowie XVIII w., kiedy dr Jan Gotfryd Leonhardi, na zlecenie księcia Augusta Czartoryskiego, dokonał badań właściwości wody siarczanej, oraz odkrył i zastosował do celów leczniczych źródło wody żelazistej. Około 1778 r. ocembrowano jedyne wówczas źródło wody siarczanej ( "Zdrój Główny"). Prawdopodobnie w tym samym roku wybudowano pierwsze łazienki, a w roku następnym zarejestrowano pierwszych pacjentów.
Zatwierdzone przez księcia Czartoryskiego plany budowy nowoczesnych łazienek realizowała energicznie księżna Izabela Lubomirska. W 1788 r. zespół uzdrowiskowy składał się z pięciu niewielkich domków kąpielowych, dwóch łaźni, lazaretu i mieszkania dla ubogich gości, pałacyku "Vauxhall" prowadzącego działalność rozrywkową dla kuracjuszy, oberży, oraz kilku obiektów pomocniczych i gospodarczych. W następnych latach księżna zamierzała znacznie rozbudować uzdrowisko, plan ten jednak nie został zrealizowany, prawdopodobnie ze względu na zaistniałe wydarzenia polityczne (II i III rozbiór Polski w latach 1793 i 1795, powstanie kościuszkowskie w roku 1794, okres wojen napoleońskich w latach 1803-15).
W okresie tym lekarzem zdrojowym był Leopold de Lafontaine, który w roku 1789 wydał pierwszą monografię uzdrowiska, zawierającą oprócz charakterystyki wód także opis okolicy. Kolejny etap rozwoju uzdrowiska rozpoczął się wraz z przejęciem Krzeszowic w roku 1816 przez wnuka Izabeli Czartoryskiej - Artura Potockiego i jego żonę Zofię z Branickich. W 1819 r., prawdopodobnie na miejscu wcześniejszej łaźni, powstały "Łazienki Zielone" , od 1858 r. zwane łazienkami "Zofia". W 1829 r. Zofia Potocka zakupiła pole z bijącym na nim źródłem siarczanym i zbudowała tam szpital (dziś "Stary Szpital" ) , przeznaczony dla leczenia pracowników "hrabstwa tęczyńskiego" . W czasie powstania listopadowego (1830-31r.), z woli Artura Potockiego, pełnił rolę szpitala dla powstańców szukających schronienia na terenie Rzeczypospolitej Krakowskiej.
Na rok 1835 przypadł szczyt zainteresowania uzdrowiskiem, jednakże z biegiem lat zainteresowanie to stopniowo malało. W 1847 r. odnotowany został chwilowy wzrost popularności kurortu, spowodowany uruchomieniem linii kolei żelaznej z Krakowa do Mysłowic przez Krzeszowice. Wysiłki Potockich przeniosły się na rozbudowę dochodowego górnictwa i przemysłu. W ślad za tym obniżył się poziom usług lekarskich, a urządzenia łazienkowe ulegały stopniowej dewastacji.
Po przeprowadzeniu w 1858 r. przez Józefa Dietla wnikliwej lustracji uzdrowiska i przedstawieniu projektu poprawy zaistniałej sytuacji, podjęto działania na rzecz odnowy uzdrowiska. Unowocześniono metody lecznicze, dokonano koniecznych napraw urządzeń. W roku 1869 Adolf Aleksandrowicz dokonał nowej analizy chemicznej wód siarczanych obu źródeł . W latach 1875-76 gruntownie przebudowano i zmodernizowano "Łazienki Zielone", a w roku 1877 oddano do użytku nowy, piętrowy dom mieszkalny dla gości uzdrowiska. Poczynania te znacznie zwiększyły zainteresowanie Krzeszowicami. Podobnie sytuacja przedstawiała się w latach następnych, aż do początku XX w.
Pomimo modernizacji łazienek w 1923 r. i uzyskania w roku 1928 statusu uzdrowiska, w ciągu całego okresu międzywojennego Krzeszowice miały tylko lokalne znaczenie. Podczas II wojny światowej budynki łazienek zostały wykorzystane przez okupanta dla potrzeb wojennych i uległy poważnej dewastacji.
Po zakończeniu wojny podejmowano szereg prób wznowienia lecznictwa uzdrowiskowego. W roku 1964 reaktywowano uzdrowisko. W pobliżu łazienek odkryto dwa nowe źródła mineralne: solankowe oraz siarczane. W latach 1966-68 przeprowadzono prace adaptacyjne w budynku łazienek "Zofia" i częściowo rozbudowano ośrodek. W 1970 r. Ośrodek Rehabilitacyjny przyjął pierwszych pacjentów. Na przełomie lat 1970/80 ponownie rozbudowano łazienki w kierunku południowym. Obecne leczenie (stacjonarne i ambulatoryjne) obejmuje pacjentów ze schorzeniami reumatologicznymi, neurologicznymi i pourazowymi. Ośrodek działa jako samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej, świadcząc usługi w ramach umowy z kasą chorych oraz odpłatnie.